„Smutni Bracia”, a może „Grotek”? Czy mają szansę zostać „Drzewem Roku”?

Konkurs Drzewo Roku to coroczny plebiscyt organizowany przez Klub Gaja, w którym wybierane jest najbardziej unikatowe drzewo. Nie chodzi tutaj o to, aby wybrać drzewo najstarsze, najgrubsze, czy największe. Kluczowa jest tutaj więź człowieka i natury. W naszym otoczeniu często spotykamy drzewa, które mają dla nas niezwykłą wartość, budzą pozytywne wspomnienia, czy są symbolem historycznych wydarzeń. Dlatego też wśród podmiotów zgłaszających mogą być zarówno osoby indywidualne, placówki edukacyjne, urzędy administracji państwowej i samorządowej, instytucje, organizacje społeczne, jak i  lokalne wspólnoty mieszkańców.

Uważam. że sosnowiecka przyroda zasługuje na to, aby ją docenić. Postanowiłem więc, że zgłoszę nasze piękne drzewa do plebiscytu. Niedawno, bo 30 listopada 2018 r., minął termin dokonywania zgłoszeń, więc dzisiaj mogę na spokojnie podzielić się z Wami moim kolejnym działaniem na rzecz przyrody. Trzeba iść za ciosem i walczyć o to co wyjątkowe i niezwykłe. Rok temu zgłosiłem jedno z Sosnowieckich drzew – „Grotka”. Mimo, iż wtedy się nie udało, to jednak cieszy mnie fakt, że lokalne media zainteresowały się tym tematem.  Powstał wtedy artykuł pod nazwą: „Historia 116 drzew i jednego Grotka”.  W tym roku ponownie zgłosiłem platana klonolistnego „Grotka”, ale dodałem także propozycje buków pospolitych w odmianie ‚Pendula’, którym nadałem przydomek „Smutni Bracia”. O tym, czy potencjał tkwiący w naszej lokalnej przyrodzie zostanie doceniony zdecyduje jury. Jeżeli któreś z drzew zakwalifikuje się do finałowej 16. to chętnie się z Wami podzielę tym faktem na niniejszym blogu oraz na fanpage –  Przyroda dla Sosnowca, bo o tym kto zostanie laureatem zdecydują już tylko internauci. A jak wiemy warto wspierać nasze miasto Sosnowiec i pokazywać Polsce, że potrafimy walczyć o to co na Zagłębiu najpiękniejsze – o przyrodę!

Teraz przedstawię Wam sylwetki: „Smutnych Braci” (buki) i „Grotka” (platan).


Smutni Bracia
– to dwa przepiękne drzewa z gatunku buk zwyczajny (Fagus sylvatica) w odmianie „Pendula”.  Ich historia związana jest nierozerwalnie z Cmentarzem ewangelickim w Sosnowcu, który wchodzi w skład Cmentarza Wielowyznaniowego. Należy jednak przypuszczać, że są to okazy starsze niż założona w 1894 r. sosnowiecka nekropolia. Dokonane przeze mnie pomiary obwodów pni na wysokości 130 cm pozwoliły mi oszacować ich wiek na około 186 lat (dla drzewa o obw. pnia 205 cm) oraz 195 lat (dla drzewa o obw. pnia 215 cm).

Te potężne i malownicze drzewa o płaczącej sylwetce oraz gęstym ulistnieniu, stanowią przepiękny element kompozycyjny i historyczny miejsca, w którym przyszło im rosnąć. Były świadkami wielu wydarzeń historycznych: od czasów zaborów, po ustanowienie Sosnowca miastem, a na przemianach społeczno-ekonomicznych współczesnej Polski kończąc.

Piękno „Smutnych Braci” dostrzegli wielcy przemysłowcy i przedsiębiorcy z Zagłębia: Dietlowie i Meyerholdowie, którzy w cieniu monumentalnych drzew mają swoje niezwykłe grobowce. Po śmierci wybitnych przedstawicieli tych rodów: Henryka Dietla i Jana Meyerholda, wzniesiono na ich cześć budowle wzorowane na antycznych grobowcach rzymskich. To właśnie dzięki temu dwa buki pospolite zyskały jeszcze większy prestiż. Wykorzystano symbolikę wywodząca się z mitologii rzymskiej, gdzie uważano, że buki porastały Olimp, a w ich koronach gnieździły się mądre sowy i wrony morskie. Dodatkowo spotęgowano pozytywny przekaz tych drzew poprzez wykorzystanie celtyckich i słowiańskich wierzeń, według których buki chronią ludzi przed złymi mocami oraz zapewniają spokój i bezpieczeństwo. W kontekście rodzinnych grobowców znamienitych rodów Sosnowca, miało to ogromne znaczenie. Przez dziesiątki lat, począwszy od założenia Cmentarza Wielowyznaniowego, wielu Sosnowiczan kojarzy „Smutnych Braci” ze zgodą i kompromisem. W końcu niewiele jest miejsc, a szczególnie cmentarzy, które łączą ludzi wielu wyznań tj. ewangelików, chrześcijan i żydów.

W przypadku naszych sosnowieckich buków, nie bez znaczenia są ich pokrój i forma. Na terenie Polski bardzo mało jest tak dużych buków pospolitych w odmianie „Pendula”. Z reguły są to niewielkie drzewa o płaczącej sylwetce i purpurowym ulistnieniu, które upiększają małe ogrody przydomowe. Dlatego tak ogromne znaczenie przyrodnicze mają „Smutni Bracia”, którzy wyróżniają się wysokością oraz gęstymi parasolami błyszczących liści. Doznania estetyczne są potęgowane jesienią, gdy drzewa rosnące na słonecznej wystawie przybierają czerwone, brązowe, a czasami żółte szaty, co wzmacnia akcent pokrojowy i kolorystyczny.

Mimo iż buki rosną stosunkowo wolno, a odmiana „Pendula” potrzebuje do prawidłowego rozwoju stałego dostępu do wody, to nasze sosnowieckie okazy osiągnęły niebagatelne rozmiary: 15 metrów wysokości i rozpiętość nakładających się koron drzew przekraczającą 10 metrów. Rosnąc na trudnym terenie, niemalże w centrum miasta zachowują perfekcyjny stan fitosanitarny. Wyjątkowość tych drzew rosnących w rejonie ulicy Smutnej i Alei Mireckiego, przyczyniała się do objęcia ich uchwałą nr XXXII/634/2001 Rady Miejskiej w Sosnowcu z 24 maja 2001 roku w sprawie wprowadzenia ochrony indywidualnej, w drodze uznania za pomniki przyrody pojedynczych tworów przyrody ożywionej na terenie miasta Sosnowca (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2001 r. Nr 35, poz. 920; 2001-06-22).

W mojej ocenie „Smutni Bracia” łączą w sobie czynniki: krajobrazowy, kulturowy oraz przyrodniczy. Ukazują niezwykły motyw przekraczania granic, pomiędzy tym co pierwotne (pradawne buczyny), sacrum (cmentarz i religia) oraz profanum (motywy śmierci i życia). W XIX wieku buki, podobnie jak inne drzewa liściaste, były naturalną formą tworzenia ogrodzeń wokół cmentarzy. Zapewne dlatego wykorzystano ich obecność w północno-wschodniej części cmentarza ewangelicko-augsburskiego, a samo kamienne ogrodzenie wykonano w odległości 1,5 m od nich, obok wejścia od strony ul. Gen. Grota-Roweckiego w Sosnowcu, aby wzmocnić pozytywny aspekt obecności drzew.

11a
Smutni Bracia – buki pospolite w odmianie „Pendula” (fot. P. Bartos)

Grotek to przepiękne drzewo z gatunku platan klonolistny (Platanus acerifolia/ Platanus × hispanica) o obw. pnia 356 cm oraz znaczących walorach dekoracyjnych i przyrodniczych.  Na podstawie tabeli wiekowej wg prof. L. Majdeckiego oszacowałem wiek drzewa na około 188 lat, czyli platan ma tyle samo lat co miasto, w którym przyszło mu rosnąć. Tym samym Grotek nabiera symbolicznego charakteru, gdyż obecna nazwa miasta (Sosnowiec) zaczęła funkcjonować od 1830 roku. Przed procesem urbanizacyjnym teren ten nosił nazwę wsi Sosnowice.

Drzewo rośnie w dzielnicy – Śródmieście na skwerze przy ul. Gen. Grota-Roweckiego (w okolicy skrzyżowania z ul. Orlą).  W pobliżu platana znajduje się budynek mieszkalny nr 16, a nieco dalej teren IV LO im. Stanisława Staszica w Sosnowcu. Centralna część skweru to działka geodezyjna: 7245, obręb 0009, która jest we władaniu Gminy Sosnowiec. Wspomniane wcześniej Liceum, które wraz z Gimnazjum Dwujęzycznym nr 25, tworzył Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 15, wymienione zostało nieprzypadkowo. Wielu Sosnowiczan może uważać, że platan klonolistny odzwierciedla charakter oraz dążenia uczniów i absolwentów pobliskiej szkoły. W wierzeniach celtyckich platan symbolizował ludzi zdolnych, pracowitych, ale także upartych i lubiących elitarne towarzystwo, więc idealnie wpisuje się idee placówki edukacyjnej, którą ukończyły takie osoby jak Jan Kiepura (światowej sławy śpiewak operowy), czy Leonard Danielewicz i Tadeusz Heftman (konstruktorzy maszyny deszyfrującej Enigma).

Stosowana przeze mnie nazwa dla platana klonolistnego tj. „Grotek” jest nazwą potoczną. Nadanie takiej nazwy i sama geneza powstania przydomka może mieć dwa podłoża. Pierwsze z nich nawiązuje do lokalizacji, a więc do ulicy Generała Stefana Grota-Roweckiego. Natomiast drugie nawiązanie ma ścisły związek z budową biologiczną drzewa. U podstawy pnia wytworzył się ubytek, który ma formę „groty”.  Niezależnie od punktu wyjścia dla nazwy, niezaprzeczalnym faktem jest, że sosnowiecki platan jest unikatowy. Już sama obecność drzewa w przestrzeni miejskiej (przy rosnącej presji inwestycyjnej, ale także zmianach ustawowych) jest czymś, co warto docenić. Dodatkowo obecność platanu klonolistnego wpływa na poprawę jakości powietrza i mikroklimatu (zmniejszenie tzn. zjawiska smogu) oraz ograniczenie hałasu (drzewo rozprasza fale dźwiękowe wywoływane przez pobliski ciąg komunikacyjny). Godnym uwagi jest fakt, że rozpiętość korony to aż 17 m! Przy ciągłych anomaliach pogodowych drzewo to pomaga retencjonować wodę po długotrwałych opadach, a w czasie upałów obniża temperaturę powietrza.

Punktem wyjścia dla zgłoszenia drzewa do Konkursu Drzewo Roku 2019 są jego walory przyrodniczo-estetyczne. Jednak z drugiej strony osiągnięcie statusu Drzewa Roku miałoby dla mojego miasta znaczenie historyczno-symboliczne, wiążąc swoją historię i losy z uzyskaniem praw miejskich przez Sosnowiec. Jako soliter platan klonolistny stanowi również funkcję edukacyjną. Pozwala dostrzec różnorodność gatunkową drzew, a jego łuszcząca się bardzo dużymi płatami kora może być punktem wyjścia dla ścieżki edukacyjnej (podczas wycieczek możliwa stałaby się dyskusja na temat morfologii i budowy drzewa).

Zważywszy na symbolikę jaką nadawali platanom Celtowie oraz Kreteńczycy (kojarzyli drzewo z Dionizosem) można przyznać im słuszność w jeszcze jednym, drzewa te potrafią przystosować się do mniej sprzyjających warunków, niż te które naturalnie preferują, a takim nieoczywistym miejscem jest niewątpliwie teren miasta o przemysłowej przeszłości.

10a
Grotek – platan klonolistny (fot. P. Bartos)

12 myśli na temat “„Smutni Bracia”, a może „Grotek”? Czy mają szansę zostać „Drzewem Roku”?

Dodaj własny

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Blog na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to: