Niezniszczalne drzewo – prawda, czy mit? Miłorząb dwuklapowy

Moje silne zainteresowanie miłorzębem pojawiło po podróży do Włoch. Zwiedzając Bolonię nie sposób było nie zauważyć pięknych, przydrożnych alei z tą niezwykłą rośliną. Drobne, dwudzielne listki, poruszane przez wiatr, zachęcały do tego, aby przystanąć w cieniu i chwilę podziwiać „żywą skamielinę”. Po powrocie do Polski postanowiłem zgłębić temat i opracować krótką charakterystykę miłorzębu dwuklapowego.


Rodzina: GINKGOACEAE – miłorzębowate

Rodzaj: GINKGO – miłorząb

Gatunek: GINKGO BILOBA –miłorząb dwuklapowy

Inne nazwy: miłorząb chiński / dwudzielny (PL), ginko o ginco o albero di capelvenere = miłorząb (IT), Mädchenhaarbaum – drzewo z włosami dziewczyny (GER)

Synonimy i nazwy potoczne: srebrny owoc, łapka kaczki

32

Miłorząb dwuklapowy do unikatowa i endemiczna roślina, niezwykle podobna do kopalnego gatunku Ginkgo adiantoides. Pokrojem i sylwetką przypomina rodzime grusze polne (wąska stożkowa korona i jeden lub kilka pni). Obecnie jego naturalny zasięg występowania skupia się wyłącznie w rezerwacie Tian Mu Shan Reserve, znajdującym się w południowo-wschodnich Chinach – a dokładniej w prowincji Zhejiang. Górzysty rezerwat uznany został jako rezerwat biosfery UNESCO (1996 r.). Jego podstawowy obszar obejmuje 1191 ha (wcześniej 1018 ha) i określany jest jako „królestwo wielkich drzew”.[1] W literaturze i publikacjach internetowych czasami pojawia się nazwa miłorząb japoński jako synonim miłorzębu dwuklapowego, jednak jest to nazwa błędna i myląca, ponieważ gatunek ten nie występuje naturalnie w Japonii. Błędne nazewnictwo wynikać może z faktu, iż w religi buddyjskiej drzewo to czczone jest jako symbol witalności, braterstwa i nadziei, a tym samym było i jest nadal sadzone przy większości świątyń w Chinach i Japoni.

25

Datuje się, że pierwsze egzemplarze miłorzębu zostały sprowadzone do Europy w 1727 roku i posadzono je w ogrodzie botanicznym w Utrechcie w Holandii. W Polsce najstarszy okaz posadzono pod koniec XVIII wieku i rośnie w Łańcucie. Obecnie miłorzęby coraz częściej sadzone są w przestrzeni miejskiej. Starsze okazy możemy znaleźć m.in. na obszarze Zespołu „Park Kazimierz z Mini ZOO” przy ul. Jasieńskiego w Sosnowcu oraz obok bazyliki oo. Franciszkanów przy ul. Franciszkańskiej 2 w Krakowie. W wieku około 30 lat drzewo może osiągać wysokość 8-12 m. Natomiast w Polsce najstarsze egzemplarze mają wysokość 30 m.

17

Drzewo wiatropylne, dwupienne, rozdzielnopłciowe, a więc do zawiązania nasion potrzebne są osobniki żeńskie i męskie. Kwitnie po 40 latach uprawy z nasion. Z tego powodu miłorząb dwuklapowy bywa nazywany drzewem „dziadka i wnuka”, ponieważ kwiaty i „owoce” na okazach posadzonych przez dziadków widoczne są dopiero dla wnucząt. Kwiaty rozwijają się w maju, jednak nie posiadają wartości ozdobnych. Owoc (z japońskiego gin-kyo, czyli srebrny owoc) przypomina kulistą śliwkę, której zewnętrzną część stanowi mięsista osnówka, nieprzyjemnie pachnąca i mogąca wywoływać alergię. Wewnątrz znajduje się „jądro” będące chińskim przysmakiem. Sam także podjałem próbę wyhodowania miłorzębów dwuklapowych z nasion. W tym celu zebrałem owoce w Arboretum w Prószkowie oraz w Zespole pałacu i parku arcybiskupiego w Skierniewicach. Po przechłodzeniu, udział nasion kiełkujących wynosił odpowiednio 50% i 75%.

14

Największą wartość estetyczną miłorzębów mają wachlarzowate liście, które zebrane są w rozety. Pomimo, że miłorząb dwuklapowy uznawany jest za drzewo owocowe, to z uwagi na wysoką zawartość bilobalidu i ginkgolidów w liściach wykorzystywany jest w przemyśle farmaceutycznym[2]. Wieloletnie badania potwierdziły pozytywny  wpływ na układ nerwowy i sercowo-naczyniowy. Największe i najliczniejsze plantacje znajdują się w Stanach Zjednoczonych oraz we Francji.

31

Miłorzęby preferują gleby żyzne, o lekko kwaśnym odczynie, dlatego nie zaleca się stosowania nawozów zawierających wapń. Pomimo iż, wytrzymuje mrozy poniżej -25 do -30oC to stanowisko powinno być stosunkowo słoneczne. Gatunek odporny jest na choroby, zanieczyszczenia powietrza, zasolenie gleby i silne nasłonecznienie.  Jednak jak większość drzew bardzo źle znosi mechaniczne uszkodzenie korzeni, w tym podgryzanie przez myszy i nornice (warto więc posadzić wokół drzewa szachownice, przebiśniegi i narcyzy, które odstraszają szkodniki). Drzewo posiada silny, palowy korzeń główny.

16

Miłorzęby nasadzane są często w celu świadomego eksponowania miejsca oraz zjawiska przebarwiania i opadania liści. Jeden z najpiękniejszych soliterowych okazów tego gatunku znajduje się w Świątyni Guan Yin, XI ‚an w prowincji Shaanxi (Chiny). Przyjmuje się, że drzewo może mieć nawet 1400 lat! Piękne zdjęcia tego drzewa znajdziecie na moim fanpage-u [link]. Ze względu na wrażliwość liści na jesienne przymrozki, często dochodzi do sytuacji, że w przeciągu dwóch tygodni korony drzew pozostają całkowicie nagie. Natomiast u podstawy pni tworzy się złocisto-żółty kobierzec, który bardzo długo utrzymuje się na powierzchni gruntu. Miłorząb dwuklapowy dobrze znosi strzyżenie oraz cięcia pielęgnacyjne.

W zależności od przeznaczenia terenu, na którym zostaną wykonane nasadzenia, można wyróżnić następujące odmiany:

  • na rabaty i do małych ogrodów japońskich i skalnych zalecane są odmiany miniaturowe/karłowate: „Anny’s Dwarf” (odmiana stożkowa), „Chris Dwarf” (karłowata odmiana z liściach o średnicy 1 cm), „Globus” (karłowa odmiana
    o kulistym pokroju), „Jade Butterfly” (karłowata odmiana o stożkowym pokroju), „Kořínek” (półkolista odmiana „Marikien” (odmiana o kulistym pokroju posiadająca karbowane liście), „Santa Cruz” (odmiana o parasolowatej koronie), „Tit” (nieregularnie stożkowa odmiana), „Troll” (odmiana męska, która nie zawiązuje nasion a jej liście pozwijane są w trąbki/lejki);
  • do średnich ogrodów zalecane są odmiany: „Californian Sunset” (forma męska,
    o liściach ciemnozielonych z żółtymi paskami), „Horizontalis” (horyzontalny pokrój) „Pendula” (parasolowaty pokrój), „Saratoga” (pokrój stożkowy);
  • do dużych ogrodów i parków jako solitery zalecane są odmiany: „Autumn Gold” (forma męska, odmiana stożkowa o najlepiej przebarwiających się liściach) „Golden Globe” (o szerokiej, luźnej koronie), „Leda” (liście dwukolorowe – przebarwiające się w żółto), „Praga” (horyzontalny pokrój), „Variegata” (korona o stożkowym pokroju
    o zielonych liściach z kremowymi smugami);
  • do alei parkowych i przydrożnych szpalerów, ze względu na dużą odporność na podmuchy silnego wiatru i okiść śniegową: „Fastigiata” (forma męska, odmiana kolumnowa, odnotowana jako jedna z najstarszych odmian występująca na liście Królewskiego Ogrodu Botanicznego w Kew – Wielka Brytania, już w 1896 roku), „Princeton Sentry” (forma męska, odmiana stożkowa), „Tremonia” (odmiana kolumnowa)
  • dodatkowo na polskim rynku dostępne są odmiany wyhodowane na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu[3]:
  • ‚Bolesław Chrobry’ (blaszki bardziej pogrubione, postrzępione i pofryzowane),
  • ‚Stefan Batory’,
  • Władysław Łokietek’ (bardzo wolno rośnie – 10 lat osiąga 60–70 cm, a 20 lat – 1,7 m); bardzo drobne liście;
  • ‚Mieszko I’ – średni wzrost, pokrój stożkowy;
  • ‚Przemysław II’ – wąski pokrój o lekko przewieszających pędach;
  • ‚Kazimierz Wielki’ – przewieszające pędy, korona kopulasta, pędy grube
    i długie, blaszki liściowe do 20 cm, intensywnie i szybko rosnący
  • Łukasiewicz
  • Jagiełło
  • Jadwiga
  • Jan III Sobieski
  • ‘Hipokrates’ (podwyższona zawartość ginkgoflawonoglikozydów
    w  liściach  w  porównaniu  do  wartości  podawanych  dla surowca pozyskiwanego z miłorzębu [4]).

W latach 2003-2005, odmiany wyhodowane w Polsce zostały wpisane do Księgi Ochrony Wyłącznego Prawa a ich twórcą jest dr hab. Stanisława Korszun (Wydział Ogrodniczy, Katedra Dendrologii i Szkółkarstwa ww. uczelni). Tym samym są to odmiany, co do których hodowca ma wyłączne prawo: wytwarzania i rozmnażania, oferowania do sprzedaży, sprzedaż lub inne formy zbywania, eksportu i importu oraz przechowywanie.[5] Niestety pomimo moich licznych prób nie udało mi się pozyskać żadnego z „polskich królów”. Prawdopodobnie nie wytworzono na tyle sadzonek, aby wprowadzić je do obrotu w szółkach. A szkoda bo takiego „Przemysława II”, chętnie bym przygarnął.

13

Bibliografia:

  • Dendrologia, Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski, PWN, 2009.

[1]
http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=CPR+12&mode=all

[2] http://www.npt.up-poznan.net/pub/art_11_11.pdf

[3] http://www.au.poznan.pl/promocja/rzecznik/nowe.php

[4] http://puls.edu.pl/sites/default/files/Oferta%20technologiczna.pdf

[5] http://www.coboru.pl/polska/Ochrona/ochrona_zakres.aspx

2 myśli na temat “Niezniszczalne drzewo – prawda, czy mit? Miłorząb dwuklapowy

Dodaj własny

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Blog na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to: