Zagłębiowski Park Linearny: Egzotarium i Park Bioróżnorodności

Czym jest Zagłębiowski Park Linearny?

„Zagłębiowski Park Linearny – rewitalizacja obszaru funkcjonalnego doliny rzek Przemszy i Brynicy” powstaje w ramach wdrażanego przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Programu Regionalnego projektu „Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego”. finansowanego ze środków Mechanizmu Finansowego EOG i środków krajowych na lata 2009-2014. Jego głównymi celami są:  wdrażanie specjalnych rozwiązań wspomagających przyrodę i ułatwiających korzystanie z jej poszczególnych elementów oraz pośrednio, wyprowadzanie ze stanu kryzysowego zdegradowanych obszarów miast tak, aby mieszkańców lepiej się żyło i przebywało w ogólnodostępnych przestrzeniach. Partnerami tego projektu są zarówno jednostki samorządu terytorialnego (Dąbrowa Górnicza – jako lider, powiat będziński, Będzin, Sosnowiec, Siewierz, Sławków, Psary), organizacje pozarządowe, Zagłębiowska Izba Gospodarcza oraz Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej. Dofinansowanie wynosi: 51 milionów złotych, a realizacja przypada na lata 2016 –2020.

W obrębie Sosnowca projekt obejmuje zarówno Park im. Kruczkowskiego z Egzotarium, jak i Park Tysiąclecia (opisany pod tym linkiem).

Przyroda (9 of 20)
Widok z lotu ptaka na Park i. L. Kruczkowskiego i Egzotarium (fot. ArmagieDron)

Jak będzie wyglądało EGZOTARIUM i PARK im. KRUCZKOWSKIEGO po rewitalizacji?

Rys historyczny i lokalizacja

Nie da się pisać o Parku im. Kruczkowskiego i Egzotarium nie odnosząc się do ich historii. W końcu stanowią one nieodłączne symbole Sosnowca.

Obecnie park nosi imię porucznika pilota Jana Fusińskiego, jednak z uwagi na stojący w nim pomnik Leona Kruczkowskiego i wieloletnią nazwę będę stosował terminologię: Park Kruczkowskiego. Na przestrzeni dziejów nazywany był również Parkiem Kresowym lub Parkiem Prusa. Sam park powstał w 1935 r. na powierzchni 4,8 ha. Był to pierwszy ogólnodostępny park miejski. W czasie II wojny światowej został mocno zniszczony, a jego rekonstrukcji podjęto się w latach 1954–1956, na podstawie projektu Cellera i Komika. Miejsce to stało się swoistą oazą zieleni wśród terenów zurbanizowanych. Dlatego w 2007 roku pojawił się pomysł na modernizację Parku i stworzenie z niego swoistego arboretum, czyli miejsca w którym kolekcjonuje się drzewa i krzewy oraz prowadzi się badania naukowe. 

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Nasze sosnowieckie Egzotarium od lat wymagało gruntownej modernizacji. Dotychczas był to typowy obiekt wystawienniczo-edukacyjny, zlokalizowany na terenie parku miejskiego im. Kruczkowskiego, po wschodniej stronie ul. Kresowej. Zaprojektowany został już w 1935 roku (a otwarty w 1956 r.) i wiele jego elementów pamięta dawne czasy. Współcześnie Egzotarium znane jest z corocznej wystawy storczyków. W 2019 roku, preludium do tego cyklicznego wydarzenia był przyjazdWojciecha Wardeckiego. Przyrodnik i ogrodnik uczył Sosnowiczan jak tworzyć lasy i ogrody w szkle, w ramach eventu: Rozmiar NIE MA Znaczenia! Naprzeciw Egzotarium znajduje się rabata kwiatowa z prostokatną fontanną.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Lokalizacyjnie park i budynek sosnowieckiego Egzotarium położone są w rejonie ulic: Kresowej i Piłsudskiego, nieopodal trasy szybkiego ruchu Katowice – Dąbrowa Górnicza. Natomiast od południa graniczą ze Stawikami, a niewielka część leży nad rzeką Brynicą. Wiele osób może kojarzyć park ze Stadionem Ludowym (Zagłębia), bądź pobliską szkołą im. Bolesława Prusa. Pod względem geodezyjnym Park im. Kruczkowskiego i Egzotarium obejmują swoim zasięgiem działki geodezyjne o numerach: 622, 994, 995, 996, 997, 998, 1001,1054, 1065, 1694, 1695, 1696 i 1703, obr. 0011 w Sosnowcu.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Flora i fauna

Opisując aspekt przyrodniczy tego miejsca mam ułatwione zadanie. Otóż 26 stycznia 2019 r. wraz z grupą sympatyków przyrody w Sosnowcu, policzyliśmy ptaki w ramach Zimowego Ptakoliczenia z Przyrodą dla Sosnowca. Dzięki temu wiem, że pod względem awifauny ten teren jest bardzo urozmaicony. W okolicy występują przynajmniej 24 gatunki ptaków, które są stałymi mieszkańcami naszego miasta. Wśród tych, które warto wymienić są m.in. rudziki, pełzacze ogrodowe, dzwońce, sikory, grubodzioby, sierpówki, kosy, czy raniuszki. Latem nad parkiem latają również jerzyki i pustułki. Szczegółowe dane i fotorelację znajdziecie w interaktywnym linku powyżej.  Natomiast Ci z Was, którzy będą mieli szczęście to wypatrzą wiewiórki i jeże.

Park posiada dwie główne osie kompozycyjne przecinające się pod kątem prostym w miejscu centralnego kwietnika. Taki podział przestrzeni spowodował, że przestrzeń jest bardzo przejrzysta. Dzięki temu miałem łatwość w inwentaryzowaniu występującej w parku flory. Występuje tu ponad 50 gatunków drzew i krzewów. Na podstawie tabeli wg prof. Longina Majdeckiego, śmiało można stwierdzić, że najstarsze drzewa mają wiek dorównujący początkom parku. 

 

 

Przyroda (5 of 20)
Widok z lotu ptaka (fot. ArmagieDron)

Podczas mojego spaceru stwierdziłem, że występują tam drzewa z gatunków: robinia akacjowa, olsza czarna, brzoza brodawkowata, modrzew europejski, dąb czerwony, dąb szypułkowy, wierzba iwa, wierzba biała, jesion wyniosły, jesion pensylwański, jarząb pospolity, klon jawor, klon pospolity, klon jesionolistny, wiśnia ptasia, głóg jednoszyjkowy, grab pospolity, wiąz szypułkowy, świerk kłujący, magnolia japońska, topola osika oraz topole nienależące do gatunków rodzimych (w tym topola czarna odmiany włoskiej, która uwypukla osie parku). Zaskakujące jest to, że w parku jest mało drzew iglastych, które dałyby szansę schronienia i wyprowadzania lęgów ptaków. Natomiast wśród krzewów dominują obecnie: śnieguliczka biała, ligustr pospolity, cis pospolity, mahonia pospolita, jałowiec płożący, forsycja pośrednia, dereń biały, berberys Thunberga, leszczyna pospolita, czy cyprys groszkowy.

Zrewitalizowany Park Kruczkowskiego i zmodernizowany budynek Egzotarium

Prace przy przebudowie parku rozpoczęły się w IV kwartale 2019 roku i mają potrwać 2 lata. Modernizacja Egzotarium jest tematem bardziej skomplikowanym, gdyż dotychczas Gmina Sosnowiec ma problem z wyborem wykonawcy w postępowaniu przetargowym. Na etapie przygotowania terenu pod inwestycję, w grudniu 2019 roku, ogrodzono park. Taki stan rzeczy spotkał się z ogólnym oburzeniem mieszkańców. Szczególnie, że do ogrodzenia wykorzystano materiał, który nie pełni funkcji estetycznej. Wielu mieszkańców Sosnowca uważa, że korzystniejsze byłoby zastosowanie naturalnego oddzielenia przestrzeni w postaci krzewów. Wśród gatunków wymienia się chociażby: kosodrzewinę, cisy pospolite, ligustr pospolity, czy berberys Thunberga, które zapewniłyby naturalną migrację zwierząt (wiewiórek i jeży). Nowe kompozytowe ogrodzenie parku Kruczkowskiego ma 1 km długości i kosztowało 60 tys. zł.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Park Bioróżnorodności
Utworzenie Parku Bioróżnorodności w Sosnowcu, wiąże się z wykonaniem: dróg technicznych, bramy wejściowej, skarpy, oświetlenia oraz ciągów komunikacyjnych. Niektóre z tych elementów wymusiły usunięcie drzew i krzewów, które były w średnim i złym stanie zdrowotnym. W normalnych warunkach mogłyby one stanowić ciekawostkę dla odwiedzających park, bo takie „sędziwe drzewa”, rozkładając się tworzą miejsce bytowania unikatowych gatunków ptaków i owadów. Na szczęście wprowadzona zostanie kompensacja przyrodnicza w postaci drzew i krzewów z gatunków: jodła zwyczajna, olsza czarna, brzoza brodawkowata, grab pospolity, buk zwyczajny, jesion wyniosły, topola biała, topola czarna, topola osika, topola szara, dąb bezszypułkowy, dąb szypułkowy, wierzba biała, wierzba krucha, jarząb pospolity, lipa drobnolistna, lipa szerokolistna i sosna czarna. Wymienione drzewa należą do gatunków rodzimych i ich obecność może przyczynić się do zwiększenia różnorodności biologicznej w parku. Rozważane są także nasadzenia w formie ozdobnej. Jednak jeżeli pojawią się w Parku Bioróżnorodności to wyłącznie jako ciekawostki dendrologiczne (miłorząb dwuklapowy, głóg pośredni „Paul’s Scarlet”, buk pospolity „Purpurea Tricolor”, sosna czarna „Pyramidalis”, topola osika „Erecta”, buk pospolity „Rohan Obelisk”, dąb błotny „Green Pillar”, grusza drobnoowocowa „Chanticleer”).  Wśród krzewów planuje się posadzić takie gatunki jak: róża dzika, jeżyna kaukaska, jeżyna bezkolcowa, śliwa tarnina, głóg jednoszyjkowy, śliwa wiśniowa, dereń świdwa, szakłak pospolity i kosodrzewina. Przy tak dużych inwestycjach na terenach zieleni miejskiej, konieczne jest uzyskanie decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach, w sprawie dokonania czynności podlegających zakazom w stosunku do gatunków chronionych, w tym zniszczenia siedlisk, dziupli i gniazd, gdy zostaną stwierdzone w terenie. Według doniesień prasowych park wzbogaci się o domki dla owadów, budki dla nietoperzy i ptaków.

Sam Park Bioróżnorodności będzie miał podział na poszczególne działy i kolekcje. Ich atutem ma być przenikanie się granic sąsiadujących przestrzeni. Proponowany układ ścieżek ma zapewnić zwiedzającym dostęp do poszczególnych okazów roślin. Zgodnie z zapowiedziami Sosnowiczanie będą mogli oglądać 20 roślinnych kolekcji tematycznych. Zieleń ma być uporządkowana według siedlisk: grąd środkowoeuropejski, grąd subkontynentalny, buczyna karpacka, brzezina, subatlantycki bór sosnowy, ols porzeczkowy, podgórski łęg jesionowy, łęg wierzbowy, łęg topolowy, łąka rajgrasowa, zbiorowiska muraw dywanowych, murawa kserotermiczna, murawa kolekcja roślin skalnych lub tematycznie: rośliny wrzosowate, zioła zapachowe, garbarskie, lecznicze, miododajne, przyprawowe, kolekcja lawendy. 

Egzotarium

Nie da się ukryć, że budynek Egzotarium wygląda obecnie jak relikt minionej epoki. Przez lata był to obiekt mocno niedoinwestowany i zapomniany. To, że przetrwał w takim kształcie i jest nadal odwiedzany to w głównej mierze zasługa obsługi obiektu, która dba o rośliny i zwierzęta tam mieszkające. Warto przypomnieć, że pierwsi goście pojawili się w tym miejscu 21 lipca 1956 roku. Wtedy był to egzotyczny zakątek na mapie  Zagłębia. Już wtedy można było oglądać niespełna dwa tysiące gatunków roślin i zwierząt. Niestety z czasem budynek zaczął odstawać od zmieniającej się przestrzeni miejskiej oraz potrzeb odwiedzających. Ciasna przestrzeń, czy chociażby rdzawe zacieki wokół okien powodowały, że wiele osób wybierało nowocześniejszą placówkę jaką jest np. Palmiarnia w Gliwicach. Dlatego cieszy mnie, że ktoś wpadł na pomysł modernizacji i Egzotarium zamieni się w Centrum Edukacji Ekologicznej-Egzotarium. Inspiracją dla powstania CEE, był Botanic Garden w Berlinie oraz wrocławskie Afrykarium.

https://www.youtube.com/watch?time_continue=60&v=CY0WWDV1Txw&feature=emb_title

Głównymi założeniami maja być: podkreślenie dziedzictwa historycznego miejsca oraz zachowanie obecnie istniejących okazów i kolekcji. W Centrum Edukacji Ekologicznej-Egzotarium (CEE) planuje się stworzenie: dwóch nowoczesnych klas lekcyjnych wyposażonych w systemy multimedialne, mini kina, akwariów z rodzimymi gatunkami ryb, w tym prezentujące ryby dorzecza Przemszy, terrarium oraz kawiarnii. Wnętrze budynku ma mieć charakter wystawienniczo-ekspozycyjny, aby każdy odwiedzający miał możliwość poznania różnych aspektów przyrodniczych. Na parterze ma znajdować się Palmiarnia podzielona na trzy strefy: strefę klimatu śródziemnomorskiego, strefę pustynną i tropikalną, a w każdej panować będą inne warunki temperaturowe, wilgotnościowe, czy różny poziom dostępności światła.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Osobiście zastanawia mnie jak projekt uwzględni bezpieczeństwo ptaków. W nowej przeszklonej konstrukcji odbijać się będzie zieleń pobliskiego parku im. Fusińskiego. Ciekawe, czy ktoś pomyślał o tym, że tak duża szklana powierzchnia będzie stanowiła śmiercionośną barierę dla okolicznych ptaków. A takie przypadki widziałem chociażby na Górze św. Anny, gdzie przy szklanych balustradach leżały martwe trznadle.

Cała inwestycja nosi nazwę „Zagłębiowski Park Linearny – rewitalizacja obszaru funkcjonowania doliny rzeki Przemszy i Brynicy przez rozwój terenów zielonych: Utworzenie Parku Bioróżnorodności w Sosnowcu”. Mam więc nadzieję, że efekt końcowy będzie zgodny z zasadą zrównoważonego rozwoju, gdzie zarówno przyroda jak i ludzie znajdą dla siebie odpowiednią przestrzeń. Szczególnie, że będę miał punkt odniesienia w postaci danych z Zimowego Ptakoliczenia z Przyrodą dla Sosnowca w 2019 r.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Blog na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to: