Jak policzyć ptaki? Wyniki 3. edycji Zimowego Ptakoliczenia w Sosnowcu

Zimowe Ptakoliczenie z Przyrodą dla Sosnowca zakończone! Cieszę się, że już 3 raz mogłem policzyć ptaki w moim mieście. Z uwagi na trwająca pandemię w tegorocznej edycji wzięło udział mniej pasjonatów ornitologii i naszej europejskiej awifauny. Jednakże każda przekazana do mnie obserwacja została skrupulatnie zanotowana.

Awifauna inaczej zwana ornitofauną to ogół gatunków ptaków zamieszkujących określony obszar geograficzny, rodzaj środowiska lub żyjących w określonym okresie geologicznym.

Łabędzie, łyski i kaczki krzyżówki (sosnowieckie Stawiki)

W pierwszej kolejności za pośrednictwem mojego facebookowego fanpage-a Przyroda dla Sosnowca zaprosiłem wszystkich chętnych Sosnowiczan do udziału w akcji oraz przesyłania swoich obserwacji ptaków. Mogły to być spotkania z ptakami przy karmniku (w ogródku, w parku itd.) i w jego najbliższej okolicy oraz udział we wspólnym spacerze wokół sosnowieckich Stawików. Zasady były bardzo proste, gdyż na obserwację wystarczyło poświęcić około godziny w dniach 29 lub 30 stycznia 2022 roku.


Z uwagi na moją pracę zawodową oraz chcąc zapewnić ciągłość zbierania danych, które rozpoczęliśmy wspólnie w 2020 roku postanowiłem zmodyfikować akcję. W dniach 29 oraz 30 stycznia 2022 roku prowadziłem obserwacje na dwa sposoby.

Pierwszy z nich to zanotowanie obserwacji przy karmniku ustawionym na Niwce w ramach wygranego projektu: Przyroda dla Sosnowca: ścieżka edukacyjno-przyrodnicza przy ul. Kopalnianej i Dybowskiego.

Karmnik w dzielnicy Niwka

Drugi sposób zbierania danych to spacer wokół sosnowieckich Stawików. W niedziele 30 stycznia 2022 roku. Na ich podstawie mogę ocenić tendencję zmian w obrębie liczby gatunków oraz liczebności osobników na przestrzeni poszczególnych lat.

Moje indywidualne obserwacje zacząłem na Niwce. Przespacerowałem się ulicami: Konstytucji, Kopalnianą, następnie dotarłem do parku w rejonie ulicy Szybowej i Dybowskiego, a wracając zahaczyłem o ulicę Wojska Polskiego. Pierwsze na co zwróciłem uwagę to cisza. Praktycznie nie słychać świergotu i nawoływań ptaków. Bardzo mocno mnie to zastanowiło. W poprzednich latach nasi skrzydlaci przyjaciele dużo mocniej zaznaczali swoją obecność. Mimo to nie zniechęciłem się i rozpocząłem notowanie napotkanych zwierząt. Najprzyjemniejszy moment miałem nieopodal mojej ścieżki edukacyjno-przyrodniczej. Wśród sterty ściętych gałęzi „grasował” ptaszek z pomarańczową piersią! Chyba już wiecie co to za gość. To rudzik (Erithacus rubecula)! Ten malutki ptak lubi wędrować po całym kraju, jednak wiele z nich pilnuje swoich terytoriów lęgowych. Dlatego też liczę, że spotkany przez mnie osobnik tworzy lokalną populację, a nie jest dla przykładu przybyszem ze Skandynawii.

Rudzik zwyczajny, zwany także raszką. 

Wędrując dalej napotkałem przedstawicieli następujących gatunków: gołąb miejski, kos, sierpówka, sroka, wróbel, gawron, sikora bogatka, sikora modra, kawka. Mimo, że przeszedłem przez różne siedliska: park, nieużytki, teren nadrzeczny i przestrzeń zwartej zabudowy to różnorodność ptaków była znikoma.

Natomiast kolejna miła niespodzianka spotkała mnie, gdy wracałem do domu. Pomiędzy gałązkami drzewa owocowego przeskakiwała zięba (Fringilla coelebs)! Jak przekonałem się już w zeszłym roku, część osobników zaczyna u nas zimować. Co ciekawe, u tego gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samiec ma czarne czoło i szarą czapeczkę zachodzącą na kark, niekiedy sprawiającą wrażenie szaroniebieskiej. Samica jest niemal jednolicie zielono-szara.

Dymorfizm płciowy (dwupostaciowość) to występowanie różnic morfologicznych i fizjologicznych pomiędzy osobnikami: męskimi i żeńskimi tego samego gatunku.

Fringilla coelebs

Chcąc osiągnąć pełniejszy obraz sytuacji ptaków w naszym mieście, postanowiłem, że odwiedzę jeszcze dwa miejsca. Za cel obrałem sobie dwa skwery: przy ul. Legionów i przy ul. Hutniczej. Dominujący udział stanowiły tam kawki, które żerowały razem z gawronami. Nieliczne były: gołębie miejskie i sroki.

 Kawka (Corvus monedula)

Jednak najważniejszym punktem tegorocznej edycji był spacer wokół sosnowieckich Stawików. W niedziele 30 stycznia 2020 roku, około godziny 09:30 rozpocząłem trasę, którą przemierzaliśmy zarówno rok temu, jak i dwa lata wstecz. Dla przypomnienia, w zeszłym roku spacer rozpoczęliśmy od budynku Egzotarium (teraz w przebudowie) w kierunku Parku im. Kruczkowskiego i Stawików. Obeszliśmy zbiornik wodny i nakarmiliśmy ptaki wodne. Trasa wynosiła około 3 km. Ta forma ptasiego liczenia jest dla mnie o tyle ważna, gdyż chciałem zachować ciągłość zbierania danych z tego miejsca. Na ich podstawie będę mógł ocenić tendencję zmian w obrębie liczby gatunków oraz liczebności osobników na przestrzeni poszczególnych lat. 

Na podstawie zebranych danych wykonałem zbiorcze zestawienie, które zostanie przekazane jako Karta Obserwacji z Dystansu dla OTOP-u. Relację z zeszłorocznej akcji przeczytacie tutaj: Zimowe Ptakoliczenie z Przyrodą dla Sosnowca. Natomiast chcąc poznać dane z pierwszej edycji musicie kliknąć tutaj.

Podsumowanie liczebności ptaków jakie udało nam się wypatrzeć.

PTAKOLICZENIE w SOSNOWCU (kolejność alfabetyczna):
bażant                  0
bogatka             28
czyż                      0
dzięcioł duży     2
dzięciołek 1
dzięcioł zielony 0
dzwoniec            0
gawron                40
gil                          0
gołąb miejski      174
grubodziób         1
jastrząb                0
kawka                  191
kokoszka             1
kos                         10
kowalik                1
krogulec               0
krzyżówka          118
kwiczoł                 1
kormoran            1
łabędź niemy     32
łyska     191
mazurek              0
modraszka         8
mysikrólik          0
pełzacz ogrodowy      0
pełzacz leśny     0
pustułka              0
raniuszek pospolity        0
raniuszek czarnobrewy                 0
rudzik   1
sikora uboga      0
sierpówka           9
sójka      3
sroka     28
strzyżyk               0
szczygieł             20
śmieszka             30
wrona siwa      16
wróbel  7
zięba     2

Dało to w sumie 25 gatunków i 916 osobników! Jest to dla mnie fatalny wynik, gdyż odnotowaliśmy wyraźny spadek gatunkowości i liczebności osobników (w ujęciu całościowym, w porównaniu do 2021 roku.) W minionym roku odnotowaliśmy 40 gatunków i 1406 osobników. Mamy więc spadek o 15 gatunków (pojawił się tylko jeden nowy gatunek – dzięciołek) oraz spadek o 490 osobników (w tym ptaków wodnych: krzyżówek, łysek, łabędzi oraz ptaków miejskich: sierpówek, bogatek, czy wróbli). Chcąc porównać dane do 2020 roku to mamy tylko nieznaczny wzrost. Dwa lata temu mieliśmy 24 gatunki i 762 osobniki. Aż 35 gatunków odnotowało spadek osobników. Dwa zachowały liczebność, a 4 gatunki odnotowały wzrost.

Łyska zwyczajna (Fulica atra) – ptak, który zaliczył największy spadek liczebności

W 2020 roku o tytuł lidera walczyły do samego końca dwa gatunki: łyska oraz kaczka krzyżówka. Zwycięzcą okazała się łyska, która pokonała swoją rywalkę o dwie sztuki (165 do 163 osobników). Natomiast w tym 2021 roku jeden gatunek okazał się bezapelacyjnym liderem. Zwyciężczynią była ponownie łyska, której naliczyliśmy aż 325 osobników! Był to niemal dwukrotny wzrost liczebności w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Olbrzymim smutkiem napawa mnie tegoroczna liczebność tego czarnego ptaka. W tym roku było tylko 191 osobników. Tym samym przestała być już indywidualnym liderem. W 2022 roku, pierwsze miejsce dzielą dwa ptaki. Wspomniana wcześniej łyska oraz przedstawiciel krukowatych – kawka (Corvus monedula)! Jako ciekawostkę dodam, że podczas sosnowieckiego, zimowego ptakoliczenia w 2021 roku, liczebność kawki wynosiła 99 osobników. Jest więc to nieliczny gatunek, który odnotował poważny wzrost populacji w Sosnowcu.

Podczas tegorocznego ptakoliczenia zauważyłem, że krukowate bardzo mocno trzymają się razem. Było tak zarówno podczas obserwacji przy ul. Hutniczej, ul. Legionów, jak i w rejonie sosnowieckich Stawików. Kawki wraz z gawronami tworzyły wielkie stada. Wczytując się w specyfikę takich zachowań dotarłem do informacji, że mogą być to stada ptaków z północy i wschodu (w tym z Rosji), które w Polsce zimują i razem nocują.

Gawron zwany też, gapą (Corvus frugilegus) – to gatunek wpisany do Czerwonej Księgi Ptaków zagrożonych wyginięciem.

Odnotować należy, że podczas 3. edycji zimowego liczenia ptaków pojawił się nowy gatunek – dzięciołek. Także szczygły zwiększyły swoją liczebność. Te dwie obserwacje przeprowadzili mieszkańcy naszego miasta – odpowiednio Zuzanna i Artur. Za co bardzo dziękuję.

Zanim przejdę do podsumowania, jeszcze dwie ciekawostki. Obserwując łyski natrafiłem na jednego osobnika, który miał bardzo duży udział białych piór. Jest to niecodzienne zjawisko, gdyż łyski są jednolicie czarne. Zmianę ubarwienia upatruję w ujawniającym się u tego ptaka albinizmie/leucyzmie. Natomiast druga ciekawostka to obrączki u ptaków. U łysek były to znaczniki o numerach: Z10, 1A2, Y84, Z09 i 3A7, a u łabędzia niemego 5KEZ. Wszystkie te numery spróbuję zidentyfikować, aby dowiedzieć się, gdzie obrączkowano te ptaki, tym samym skąd dotarły one do Sosnowca.

Leucyzm – choroba charakteryzująca się częściowym lub całkowitym brakiem obydwu rodzajów pigmentów (melaniny).

Liczne zmiany w środowisku i nasza presja na otoczenie odbija się na ptakach. W rejonie Stawików może mieć to związek z trwającą budową Egzotarium. Ciągły hałas i przekształcenia istniejącej dotychczas przestrzeni prawdopodobnie wypłoszyły ptaki. Zapewne po zakończeniu prac, część ptaków powróci na swoje wcześniejsze rewiry lub zajmą je nowe pokolenia ptaków. Może być też tak, że rozbudowa infrastruktury wokół samych Stawików, jak budowa parku linowego, pump tracku, czy wyciągów wake boardowych, tworzy dla ptaków barierę nie do przejścia i ze strachu uciekają w spokojniejsze rejony naszego miasta lub miast ościennych. Czy trend spadkowy się utrzyma? Czy ptaki wrócą do Sosnowca? Może odpowiedź uzyskam podczas kolejnego Zimowego Ptakoliczenia…

Karmienie ptaków

Zachęcam do przeczytania o:
Wiosennym Ptakoliczeniu w 2021 roku oraz o Wiosennym Ptakoliczeniu w 2020 roku

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Start a Blog at WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to: